Fietsen als medicijn? Deze onderzoeker noemt het ‘fietsveerkracht’
Kun je stress uit je hoofd trappen? Volgens Gjilke Keuning wel. De onderzoeker van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) dook in een opvallend onderwerp: fietsveerkracht. Geen technisch verhaal over verkeerslichten of fietspaden, maar over wat fietsen met je doet. Mentaal. Fysiek. Creatief. En ze stelt een prikkelende vraag: Waarom grijpen we zo snel naar medicijnen, terwijl bewegen zoveel kan doen?
Welk dier ben jij op de fiets?
Voel jij je een snelle haas wanneer je door de stad zoeft? Of eerder een nieuwsgierige puppy die overal om zich heen kijkt?
Keuning ontwikkelde een vragenlijst waarin het niet ging over snelheid of infrastructuur, maar over beleving. Wat voel je als je fietst? Wanneer kom je tot rust? Wanneer krijg je ideeën?
Ze startte haar onderzoek tijdens een master Crossover Creativity aan de HKU. Het begon allemaal toen ze zelf een speedpedelec kocht.
De helm die haar aan het denken zette
Na een verhuizing naar een dorp buiten de stad wilde ze blijven forenzen op de fiets. Dus kwam er een speedpedelec. Alleen: helm op, andere schoenen aan, geen rokje meer. En dat voelde vreemd.
“Ik voelde me vrij en open,” vertelt ze, “maar ik zag er intimiderend uit. Voorovergebogen, met helm en bril. Dat contrast fascineerde me.”
Eerst dacht ze aan het ontwerpen van betere fietskleding. Maar haar begeleiders vonden dat te beperkt. Het ging om iets groters: de manier waarop we naar fietsen kijken is vooral rationeel. Snelheid, veiligheid, infrastructuur. Terwijl het emotionele en mentale effect vaak onderbelicht blijft.
Fietsen als mentale reset
Dat fietsen goed is voor je conditie weten we. Maar volgens Keuning wordt het effect op welzijn en veerkracht onderschat.
Bewegen – zelfs simpelweg het ronddraaien van je voeten op de pedalen – stimuleert verbindingen in je hersenen. Het kan helpen bij stress, concentratieproblemen en zelfs bij aandoeningen als Alzheimer. En dan zijn er nog je ogen. De afwisseling van licht, beweging en omgeving zorgt voor “rijke prikkels”. Een wereld van verschil met urenlang naar een scherm turen.
Misschien moeten we flow niet alleen zoeken in productiviteitsapps, maar ook in een fietstocht.
Hoe werkt flow op de fiets?
Flow heeft volgens Keuning weinig te maken met snelheid. Uit haar vragenlijsten bleek dat er geen ideale snelheid bestaat. Wat voor de één ontspannend werkt, voelt voor de ander onrustig. Wat wél universeel blijkt: je stapt niet meteen in flow op.
Eerst is er gedoe. Je sleutels liggen ergens anders. Je banden zijn zacht. Je bent te warm gekleed. Je hoofd zit vol. Maar na een tijdje verandert er iets. Gedachten zakken weg. Je omgeving komt scherper binnen. Ideeën ontstaan vanzelf. Dat is het moment waarop lichaam en geest synchroon lopen.
De 4 fases van fiets-flow
- Struggle – Je moppert, je zoekt spullen, je hoofd is druk.
- Relaxation – Je ontspant, je ademhaling wordt rustiger.
- Flow – Alles loopt soepel, tijd vervaagt, inzichten ontstaan.
- Recovery – Je komt aan met een helder hoofd en een tevreden gevoel.
Wie dit herkent, weet: een fietstocht kan meer zijn dan verplaatsing.
De slimme fiets die met je meedenkt
In haar toekomstscenario’s gaat Keuning nog een stap verder. Wat als je fiets je beter kent dan jijzelf?
Een fiets die zegt: “Rijd nog even een stukje om. Daar knap je van op.” Of eentje die je ingevingen opslaat terwijl je rijdt.
Klinkt futuristisch? Misschien. Maar het idee is helder: technologie kan welzijn ondersteunen in plaats van alleen prestaties meten.
Gezondheidsrituelen op twee wielen
Keuning pleit voor kleine rituelen die je lichaam helpen in de juiste stand te komen. Een opgeladen fiets, een klaargezette tas, vaste muziek tijdens het wandelen. Door herhaling leert je lichaam: dit is het moment om te bewegen.
Zelfs praktische irritaties – onhandige overschoenen bijvoorbeeld – kunnen een barrière vormen. En ook dat hoort bij fietsveerkracht: hoe minder drempels, hoe sneller je in flow raakt.
Meer dan alleen goede fietspaden
Wanneer beleidsmakers spreken over “fietsen zonder hindernissen”, gaat het vaak over infrastructuur. Maar hindernissen zijn ook: natte schoenen, gesleep met spullen of oncomfortabele kleding. Haal je die obstakels weg, dan wordt fietsen aantrekkelijker. En bereik je sneller die weldadige flow.
Wanneer raak jij in flow?
Is dat wanneer je tempo maakt op een speedpedelec? Of juist op een rustig slenterpad tussen de weilanden?
Deel je ervaring en laat weten wat fietsen voor jou betekent.
Bron: Fietsersbond
